Kako je Hrvatima oteta Starokatolička crkva od strane Jezuita i Rimske crkve

 KONVERZIJA U JUDAIZAM 

giyur heb. 

Tema: Konverzija na Judaizam i pitanje jevrejskog identiteta

    Termin koji se koristi za konverziju na judaizam je „gjur“. Za početak da vidimo koliko je bilo preobraćenja na judaizam kroz istoriju, koliko je bilo zastupljen „gjur“. To je pojava koja je bila veoma rasprostranjena naročito u doba vladavine Rima. Bilo je mnogo prozelita, odnosno pristalica koji su prelazili u judaizam ili obraćenika koji su iz jedne vere želeli da pređu u drugu. Kroz istoriju, a naročito zadnjih 2000 godina ako je neki vladika, trgovac ili neka značajna ličnost postala prozelit, onda bi to bilo zapisano u raznim hronikama. Međutim, nisu se zapisivali prelasci na judaiam od strane običnih ljudi koje je bilo veoma zastupljeno tokom istorije. 

Danas postoji naučna saglasnost da veliki broj Jevreja u prvom veku nije bio posledica prirodnog priraštaja već posledica probraćenja u Judaizam. Sociolozi i istoričari smatraju da je u vreme rimskog imperatora Tita u vreme razaranja Hrama, 70 godina n.e., broj Jevreja bio oko 4.5 miliona, što je sačinjavalo od 8-10% ukupnog stanovništva Rimskog carstva, što pokazuje popis stanovništva u godini kada je umro car Avgust (14. g.n.e.). Taj popis spominje broj od 54 miliona stanovnika u celokupnom carstvu. Ubrzo posle toga broj Jevreja se drastično smanjuje i oscilira od 1-2 milion sve do 18. veka. Kada se ponovo pojavljuje broj od 4 miliona Jevreja? Pojavlju je se ponovo 1840. godine. A pred drugi svetski rat i nacističkog genocida 1940. godine broj Jevreja bio 16,5 miliona.

Iz ovoga možemo zaključiti da je Judaizam u doba Rima bio atraktivan i zanimljiv za ljude. Evo šta o tome piše jedan istoričar po imenu Strabon, to je od 64-p.n.e. do 19 n.e., ovog istoričara inače navodi Josif Flavije u svojoj knizi „Jevrejske starine“. Neki istoričari smatraju da ovo što je napisao Strabon se odnosi na 85. godinu pre nove ere. Strabon kaže za Jevreje sledeće „Našli su vrata u sve države, teško bi se u celom svetu moglo pronaći i jedno područje gde taj narod ne bi bio prihvaćen, gde ne bi zadobio vodeću ulogu“.

Sada se postavlja pitanje kako je moguće da je u doba Rima bilo toliko veliki broj konverzija, a kasnije dolazi do naglog opadanja. Odgovor je da je došlo do rasta hrišćanstva koje je zabrailo konverziju na Judaizam.

Kazna za onoga koji konvertira u judaizam je bila smrt, ali ne samo konvertita već je smrtna kazna bila predviđen i za onoga koji obavlja konverziju. Sa ovim su dovodili u opasnost velike zajednice i onda su Jevreji odlučili da ne rade preobaćenje. Samim tim su vrata za Judaizam bila zatvorena.

 

Međutim, otkud je Judaizam bila religija koja se širila. Mnogi smatraju da judaizam nije religija koja traži nove članove, međutim, to ipak nije tačno, prorok Isajija kaže „Bićete svetlo drugim narodima“. Bilo je više različitih konvertita, bilo je onih koji su se obrezivali i potapali u mikve, bilo je onih koji su samo slavili Boga a nisu konvertirali na Judaizam. Bilo je dozvoljeno da Jevreji pređu na judaizam i hrišćanstvo.

U Tanahu, postoji propis koji govori da se od došljaka očekivalo da prihvate religiju zemlje domaćina. Četvrta knjiga Mojsijeva 15, 14:16 kaže, „Ako među vama bude došljak ili neko ko bi živeo među vama, pokolenjima i prinese žrtvu paljenicu na ugodan miris Gospodu neka učini kako i vi činite zbore, vama i došljaku koji je među vama jedan da je zakon, zakon večan od kolena do kolena, došljak će biti kao i vi pred Gospodom, jedan zakon i jedna uredba da bude vama i došljaku koji je među vama.“

Došljaku je bilo dopušteno da li da se obreže ili ne, ako bi se obrezao onda bi mu dilo dozvoljeno da prinese pashalnu žrtvu i tako postane „kao rođen u zemlji“. Jer postoji propis u Bibliji koji kaže da niko ko nije obrezan ne može da prinosi pashalnu žrtvu (jagnje ili jare od godinu dana).

Zapovest da se prema došljaku ponašamo kao prema „rođenom u zemlji“ zapisana je u Trećoj knjizi Mojsijevoj „Ljubi ga kao sebe samog, jer ste i vi bili došljaci u zemlji Egipatskoj“.

Nakon što su se Izraelci naselili u zemlji Kaanan, dodiri sa lokalnim stanovništvom je vrlo često dovodilo do njihove asimilacije među Jevrejima.

Oni koji se boje Gospoda

Recimo Kenićani koji su podgrupa Midijanaca, oni su bili naseljeni u severnoj Judeji, gde su imali nekoliko gradova, nekoliko njih je otišlo na sever u Glileji gde su pomagali Izraelcima protiv Kananaca. Judino pleme je apsorbovalo veliki broj etničkih grupa pre nego što se uzdiglo između izraelskih plemena za vreme cara Davida.

U Bibliji (Psalam 135) se nalazi jedna grupacija ljudi koje Biblja naziva „onim koji se plaše Boga“, to su nejevreji koji nisu bili odani judaizmu ali su prihvatili Boga Izraela.  Oni se nazivaju rečima „oni koji se plaše Boga“.

Kada je Aleksandar Makedonski osvojio Judeju 332. godina pre nove ere, Jevreji su došli u dodir sa helenizmom i naslednicima grčke kulture odnosno Rimljanima. Stanovništvo grčko-rimskog sveta je na početku odbijalo judeizam čiju doktrinu i praksu nisu mogli da razumeju. Grci i rimljani su bili politeist, međutim Jevreji su vremenom našli način kako da predstave judaizam na način kako bi bio prihvatljiv Grcima i Rimljanima, ukazujući na nadmoć monoteizma nad politeizmom i naglašavajući njihovu etičko-duhovnu suštinu. Nekako u isto vreme ceo rimski svet se zainteresirao za religije istoka, što je dovelo do prodora raznih indo kultova na zapadni mediteran.

Koji uticaj je imao ovaj dodir sa grčko-rimskim svetom po Jevreje ? Strabon kaže „Mnogi su prihvatili helenski način života a naročito aristokratija, Jevreji su bili ubeđeni da oni budu učitelji svetu na polju etike, religije i duhovnim stvarima što je bilo u skladu sa starom proročkom idejom da je Izrael svetlo narodima. Dakle, bilo je konverzije u oba smera, oni koji su iz grčko-rimskog sveta konvertovali u judaizam i obrnuto. Zato je praznik Hanuka upravo priča o građanskom ratu unutar judeizma. 

Dvadeset pete i dvadeset četvrte godine pre nove ere 500 Herodovih jevrejskoh vojnika pratilo je Elija Gala na njegovom putu ka Južnoj Arabiji, kada su naišli na jevrejsko naselje u Hidžlu, nakon razrušenja drugog hrama i gubitka nezavisnosti 70 godine nove ere, Jevreji su krenuli prema arapskim zemljama. Prvo prema sirijskoj pustinji koja je smeštena između Vavilona i Egipta a zatim prema južnim delovima poluostrva, duž zapadne obale. Gde god su se Jevreji naselili oni su privlačili preobraćenke među paganskim narodima. Na jugozapadnom delu polu ostrva, današnji Jemen kada je proglasio nezavisnost krajem četvrtog veka Jemen je judaizam proglasio za zvaničnu religiju u zemlji. Dakle govorimo o predislamskom svetu, arapima koji su živeli u Jemenu.

Prema muslimanskoj legend car Abu Kariba Asad prešao je u judaizam nakon susreta sa rabinima iz Jatriba. Jatrib je naziv za grad Medinu. Otkud naziv grada Medina ? Jevreji su dali naziv Medina. Šta znači Medina na hebrejskom ? Meka ili Medina. Veliki broj Arapa je konvertirao na judeizam što je bila posledica javnih debata. Javne debate nisu bile nepoznate na arapskom poluostrvu. U petom I šestom veku judaizam je napedovao sve dok je Himerska jevrejska dinastija bila na vlasti. Ova dinastija je poražena od strane etijopskih hrišćana. Pod etijopskom vlašću mnogi je vreji su prešli u hrišćanstvo. Međutim jedan jevrejski vođa je organizova ustanak I uspeo da povrati presto svojih predaka.

Nakon dolaska Muhameda i islama na ovo područje, bilo je zabranjeno konvertovanje ne judaizam, za to je bila zaprećena smrtna kazna, isto kao kod hrišćana koji bi hteli konvertovati u judaizam. U islamskim I hrišćanskim zemljama je bila izvršavana smrtna kazna ne samo nad preobraćenikom već I nad onim koji ga je preobratio. Ipak, kažu istoričari, i pod takvim uslovima je bilo konverzije na judaizam.

 

Ko su Jevreji i šta znači biti Jevrejin ?

Da li je preobraćenje na judaizam priključenje Jevrejskom etnosu ili jevrejskoj veri ? Prema jevrejskom pravu nečije jevrejstvo je nepromenjiva činjenica, što znači jednom Jevrejin uvek Jevrejin. Jevrejin koji napusti judaizam i pređe u drugu veru u očima jevrejskog prava svejedno ostaje Jevrejin. Ako Jevrejka pređe na neku drugu veru, njena deca se smatraju Jevrejima. Biti Jevrejin nije nešto što zavisi od stanja svesti ili posvećenosti. Peta knjiga Mojsijeva kaže “ne samo da sklapam savez sa vama koji sada ovde stojite, već i sa svima onima koji nisu ovde sa nama” . To znači da Bog sklapa savez sa svim generacijama koje će doći nakon toga.

Ako nejevrejin sebe smatra jevrejinom I ispunjava propise judaizma on u očima jevrejskog prava nije Jevrejin. Iz ovoga proizilazi činjenica da je kriterijum za nečije jevrejstvo matrelinearno srodstvo (srodstvo po majci). Osoba čija je majka Jevrejka jednom i zauvek jeste Jevrejin. Sledeći ovu logiku razumno je pretpostaviti da onaj čija majka nije Jevrejka jednom i zauvek nejevrej. Zbog ovoga konverzija (gijur) ne bi bila od koristi jer ne bi mogla promeniti činjenicu da nečija majka nije Jevrejka. Ali to je moguće, zbog toga je gjur proces kroz koji osoba čija majka nije jevrejka postaje jevrejinom. Dakle, pitanje glasi, kako je moguće da osoba čija majka nije jevrejka postane jevrejinom ? Kako je moguće da neko ličnom voljo postane jevrejinom ?

Dva odgovora na ova pitanja s nalaze u Predanju jevrejskog prava, u Talmudskim traktatima Damaj i Jevamot. Obrazlažući šta oblikuje nejevrejina u jevrejina svaki od ova dva odgovora određuje šta je jevrejstvo.

1.       Prema odgovoru koji se daje u Talmudu-traktatu Damaj suština jevrejstva je posvećenje božijim zapovestima. Gijur ili konverzija u judaizam jeste događaj kojim se preobraćenik približava sinajskom savezu između Izraela i Boga u kojem je zajednica Izraela sebe posvetila ispunjavanju božijih zapovesti. Priključenje tom savezu, preobraćenika čini pripadnikom jevrejskog naroda, baš kao I osoba čija je majka jevrejka. On ne može opozvati i napustiti svoje jevrejstvo, isto tako preobraćenik ne može opozvati svoj gjur. Dakle, onaj koji napravi gjur pa se čak vrati nazad u religiju kojoj je pripadao pre toga u očima jevrejskog zakona ostaje Jevrejin.

-          Kod preobraćenika se očekuje i podrazumeva religijsku praksu

-          Prihvatanje božijih zapovesti sama je suština konverzije

-          Stoga je jevrejski indentitet je sadržan u Tori i ispunjavanju zapovesti

 

2.       Prema odgovoru koji se daje u Talmudu-traktatu Jevamot, preobraćenik, odnosno onaj koji vrši gjur analogna je rađanju u jevrejstvu. Baš kao što je rađanje od strane biološke majke jevrejke neopozivo, tako je obredno rođenje u jevrejstvu neopozivo. Kao što se neko biološki rodi kao Jevrejin i takvo rođenje zahteva posvećenje sinajskom savezu, isto tako obredno rođenje zahteva isto takvo posvećenje.

-          Preobraćenik koji je prošao konverziju, on je kao novorođenče (ovo nije puka metafora jer postoje pravne posledice)

-          Poništavaju se sve rodbinske veze koje je preobraćenik ima pre konverzije u judaizam, (direktna posledica, ako brat I sestra pređu u judaizam oni mogu da se venčaju. Međutim takvi brakovi su zabranjeni rabinskim zakonom. Zato da se ne bi pojavili ljudi koji bi hteli napraviti takav brak I konvertirali u judaizam.)

-          Ako otac i sin pređu na judaizam, sin NE nasleđuje očevu imovinu nakon njegove smrti. Jer oni su dva potpuno nova bića.

-          Dok je prema jevrejskom zakonu svedočenje srodnika neprihvatljivo na sudu, osobe koje su izvršile gjur a srodnici su, mogu da svedoče na sudu.

-          Prema ovom gledištu gjur je preoblikovanje ljudske stvarnosti što dovodi do negacije biološkog srodstva zarad stečenog novog srodstva i identiteta koje se ogleda u novom rođenju.

 

 

Prema biblijskim i rabinskim izvorima svaki član jevrejskog naroda je obavezan savezom sklopljenim na Sinaju, odnosno da ispunjava zapovesti koje su date u Tori. Ova osoba pada na svaku pojedinačnu osobu, bez obzira na njene lične prioritete. Isto se odnosi i na preobraćenika. Rabin Atan Bari Josef je napisao sledeće: “Osoba koja prođe gjur, odmah je pod obavezom svih zabrana koje su navedene u Tori, bez obzira da li je on te obaveze prihvatio svojevoljno, naprotiv, uopšte zbog pravila da je svako ko je Jevrejin podleže zabranama koje je Tora propisala, isto kao što je obavezan da ispunjava sve njene pozitivne zapovesti.” Prema ovom mišljenju obaveza ne zavisi od preobraćenikove posvećenosti religijskoj praksi. Sama konverzija (gjur) preobražava nejevrejina u Jevrejina. On (konvertit) podleže propisima Tore baš kao i svaki drugi Jevrejin.

Ako nejevrejin u trenutku svog gjura imao na umu da ne ispunjava obaveze i zapovesti, obaveza da ih ispunjava odnosi se na njega čak protiv njegove volje.

Rabi Šaol Israeli piše “Središnja tačka gjura jeste pridruživanje jevrejskom narodu, klal Israel, to je razlog kako treba da sede trojica, kako bi se obrazova sud I kako bi ga primili. Čitav sadržaj gjura je pristupanje jevrejskom narodu. Stoga kada se nejevrejin priključi on prima sinajsku Toru otkrovenjem. Biblijska knjiga o Ruti govori o biblijskim detaljima u vezi sa gjurom. Ruta kaže „tvoj narod je moj narod, tvoj Bog je moj Bog“

Majmonides smatra da će bilo koje biće koje ispunjava zapovesti iz Tore zato što prihvata Mojsijevo proroštvo biti nagrađeno za to. Međutim, obaveze ispunjavanja zapovesti se odnosi samo na Jevreje, smatra Majmonides. Ako nejevrejin svojevoljno prihvati da ispunjava zapovesti čak kada to proizilazi iz potpunog prihvatanja Tore, to još uvek ne znači da on podleže njihovom ispunjavanju.

 

Šta je suštinsko pitanje jevrejskog identiteta ? To je pitanje šta je Jevrejin a ne ko je Jevrejin. Prema jednom pristupu razlika se temelji na teološkim osnovama, a prema drugom postoji suštinska razlika između jevejina i nejevrejina. Ovde ćemo razmotriti dva stanovištva, jedno od Majmonidesa a drugo od Jude Halevija.

Juda Halevi ima pristup esencijalističkog načenja tumačenja prirode jevrejskog naroda, koji tvrdi da se pripadnici jevrejskog naroda razlikuju od svih drugih naroda a uzrok za tu razliku počiva u posebnoj karakteristici koju poseduju samo Jevreji i koja se prenosi sa kolena na koleno.  Jevreji se razlikuju od drugih naroda i ta razlika se ogleda u matafizičkoj razlici. On smatra da se ništa ne može učiniti da bi se ta razlika prevazišla. A kako se ovo stanovništve odnosi prema vizijama proroka Isajije koji kaže da će se božiji dom zvati dom molitve svim narodima ?

Citat Isajia:

“Jer će se dom moj zvati dom molitve svim narodima”

Kako sada ovo tumačiti u odnosu na Juda Halevi stanovište da se Jevreji razlikuju od svih drugih naroda. Zar to stanovništve onda nije kontradiktorno sa Biblijom. Ako se Jevreji suštinski razlikuju od nejevreja i ako je ta razlika utemeljena na neizbrisivoj razlici u samoj prirodi Jevreja naspram nejevreja, kako onda neko uopšte može da se preobrati u judaizam ? To bi značilo da se oni koji se drže mišljenja Jude Halevija sada imaju veliki problem. Kako onda rešiti problem konverzije?

Bez obzira na to koliko je duboko religijsko iskustvo, bez obzira na to koliko je iskrena privrženost Tori I jevrejskom narodu ostaje nepobitna činjenica da dotični pojedinac poseduje nejevrejsku a ne jevrejsku dušu. Juda Halevi se suočava sa problem probraćenja tvrdnjom da preobraćenici zaista nisu jednaki sa rođenim Jevrejima i da se njihovi potomci tek nakon nekoliko pokoljenja mogu stopiti sa Jevrejskim narodom.